Heksendansplaats 1970
Med. v. M. Beyers, geb. 1890 te Kadier (Q191), boerenknecht, arbeider, RK, vader uit Ekkelrade (Q193a); opget. d. C. Eggen (Q97-20)
4. Este noe van Cadier op Mergraote aangeis, zuuste bie Blankeberreg 'n wei ligje, met groëte pereboum. Onger de groëtste woar 'ne krink ròntenum de boum, wo alles platgetroje waor. Dao dansde sjnachs de hekse. En de zin luu, wat dat gezeen höbbe.
(Systeemkaart Volkskundige Trefwoordenbank, archief Meertens Instituut)

Onderwerp : man - hond
Tijd : 2de helft 19de eeuw.
Plaats : Eckelrade

Dat haet mich de börgemeister ins vertèld: Op ’t Aekelder veld waore ze mèt veer man 'nt zichte. Ze hauwe al innige oere gewèrrik en 't waor al 'n oer of veer.
Doe zaet eine van die veer, wat get ònröstig waor: "Ich gaen mich de brook ins aafdoon". Good. Mèh dae bleef get al te lang weg. Daoveur zaet eine van die andere: "Ich gaon ins kiēke wo dae blief!".
Hae leep auch weg en mòs eve zeuke veur tot 'r daen anger vòng.
Doé 'r 'm vòng, sjròk 'r toch waal:
'r hauw zich verangerd in 'nen hònd, 'n look gedab op de plaats wo ze veur 'n paar weke e kepot peerd in de grònd gesjtoke hauwe, en dao waor 'r aan 'nt vrete .....

Onderwerp : vastzetten van wagens.
Tijd : 2de helft 19de eeuw.
Plaats : In de buurt van Eijsden.

De vader van mich waor van Ekkelder. Van doeöet woorte kole gehaold in Belsj (België). Es jong is 'r dèk mètgewaes. Eder hauw dan 'n kar mèt drie peerd. Zo waore ze ins mèt drie karre, eder mèt drie peerd, nao Belsj gewaes. Op d'n trukweeg kaome ze bie Eisde, doe de peerd onderins sjtil blevesjtoon. Dao waor gein bewaeging in te kriège.
"Dao gank ins kiēke of niks oppe weeg zit."
"Jèh, mèh dan blief eine hiër veur te kiēke tot niks aan de peerd kump."
Get wiejer oppe weeg zaot 'n heks, midden oppe weeg. "Wat mòt dat. Wat deis tich hie?" "Och, ich bin zo meug. Ich rös mich get oēt".
"Jao, oppe weeg, hè? Maak totste devan kumps, angers kòm ich ins mèt de sjmik aan dich".
Doe sjtong die heks op, en mèt kòste de peerd weer loupe. Zo zin ze toch nog good toēs kòme.

Onderwerp : toverij
Tijd : + 1915
Plaats : Cadier en Keer.

Ich bin lang knech gewaes bie börgemeister Tommese (Thomassen) op Blankeberg.
Op 'nen aovend zaot v'r met 'n màn of tiën bieëin. Dao zaot auch eine bie, 'ne auwere minsj, 'n jaor of vieftig.
Dae kòs muis make van kluutsjes drek. Auch haet 'r waal ins get laote verdwijne. Zo hauw eine gèt akkerneut gevònge, en zag dae van die muis: "Geef mich die neut." "Nei, die zin van mich, dan zeuk tersj dich mèr zellef". Zoa lepe ze 't veld aaf.
Doe zaet dae weer: "Höbste die neut nog?" Daen ander veulde: ze waore eweg. Hauw dae ze.
Good, truk nao die sjeur. Dae màn zag tege mich: "De bis nog al geine bange. De knës twië-vieftig este de poort aan de sjtraot geis ope doon."
Doe kaom de börgemeister in, en dae verbooj dat. Later zag 'r mich waoveur: dae màn hauw dat de ins eder gedoon. Doe pakde ein van de knechs de poort vas. Mèt kreeg 'r 'ne geweldige sjlaag. 'n Oer daonao hauw 'r nog pien in de rök.
Later haet zich dae behèksde minsj bevried. 'r Haet zich in Riekelt laote euverleze. Dat haet waal gèt gekos. Völ meujte, en haos 'nen ummer zjweit.

Onderwerp : spookhond
Tijd : 2de helft 19de eeuw
Plaats : tussen Eijsden en Oost.

Eine kaom te voot van Eisde aaf. Tössje Eisde en Oas kaom 'ne zjwarte hond bie 'm loupe. Dae gròmde al ins get, mèh doog wiejer niks. Toch dach dae minsj, krieg tich 'ne gooje greune, dan genfstem eine." Dat doog 'r.
D'n hònd leep bove de haole weeg mèt, euver 't graefke. Doe 'r weer ònder kaom, versausde 'r 'm eine, en daodoor verangerde daen hònd in 'ne minsj. Waor 't doe 'ne kammeraod van 'm, in eder geval kant 'r 'm.
Noe 'r òntdèk waor, zag 'r: "Este mich verraojs, geiste d'r aan. Dan weurt 't dich of ich.
Sjienbaar haet daen eine 't toch vertèld, want ach daag daonao waor 'r dwoad.

idem [spookhond]/ begin 20ste eeuw / Cadier en Keer.

Dae knech op Blankeberreg wat muis kòs make kaom ins mèt 'nen angere, wat auch van d'n duvel bezete waor, van Mesjtreech op. Doe ze bove aan de Keerderberg kaome, kaom 'ne zjwarte hònd bie ze loupe. Dae kretsde, en sjoerde en veel ze zo lestig. Hauwe dörrefde ze 'm neet.
Daen hònd leep mèt tot aan Keer. Auch dat soort luu hauw las van die sjpwoake.

Onderwerp : heksenbezwering
Tijd : begin 19de eeuw
Plaats : Eckelrade.

Ich höb de vader dèk hure zègke, wie 'ne Kozak 'n heks oethaolde.
In Ekkelder woende doe 'ne groëte boer dao onderins völ tegesjlaag kreeg: drie peerd doëd, achterein. D'n dokter woort gerope, mèh dae kant niks vinde.
E paar daag ging 't good, doe ginge versjeije keu kepot. En zo ging dat wiejer.
De boer hauw op 't lèst neet völ mood meer en zaot ins in de keuke mèt de kop in de heng te zöchte.
In daen tiēd waore hie völ Kozakke, en op die boerderie laoge tersj auch. Eine van die kaom de keuke in en zaog de boer zo zitte en vroog doe wat waor. "Nei, niks", zag de boer. Mèh de Kozak bleef vraoge en op 't lest zag de boer, wat 'm mankeerde.
"Oah," zeg de Kozak, "dao weit ich waal get veur; huër ins hei: woa höb g'r 't letste peerd gesjtoke wat kepot is gegange". Jèh, dao en dao.
De Kozak mèt nog eine ginge doe weg, dat peerd weer opgrave. Doe ze 't hauwe, snoje ze e sjtök deván, en dude de res weer in de grònd. Dat sjtök woort mètgenome en in de keuke op 't vuur verbrànd. Es dat ongelök van ’n heks kaom, zouw die inkòme. Daovéur hauw de Kozak nog aan de boer gevroog: "Kump hei geine wat neet doug". Nao gèt dinke zag 'r: "Jowaal, hie kump 'n ouw vrouw ederen daag mèllik hole."
Doe ze dat vleisj verbrante, versjtook zich de Kozak. Mèh die heks kaom mer neet. Jao, toch dao waor ze. Doe wiste ze, wae ze höbbe mòste.
Ze waor nog neet weg, doe de Kozak oetkaom en tege de boer zag: "Wat mòt ich mèt die doon. Zouw ich ze de kop sjpliete, of ze neersjteke?". "Nei," zag de boer, "v'r doon wiewater in de mèllik".
Doe de heks weer kaom, kreeg zie dae mèllik, en naodeen heet die zich neet mie laote zeen, en waor 't ongelök gedoon.

heks / 1e kwart 20ste eeuw.

Ich höb dao nooit in geluif en auch nooit niks gezeen. Jao, toch, ich höb eine kiër 'n heks gezeen.
Ich kaom van Mesjtreech op, de Keerderberreg op. 't Woort al duuster, daoveur leép ich midde oppe weeg. Van de anger kant kaom doe die heks, gans zjwart aangedoon. Zie leep door de graef, achter de boum.
Ich höb ze neet aangekeke, want angersj waor mich get gebeurd.

Onderwerp : heksendans
Tijd : 2de helft 19de eeuw
Plaats : Cadier en Keer.

Este noe van Cadier op Mergraote aangeis, zuuste bie Blankeberreg 'n wei ligke, met groëte pereboùm.
Onger de groëtste waor 'ne krink, ròntenum de boum, wo alles platgetroje waor. Dao dansde sjnachs de hekse.
En de zin luu, wat dat gezeen höbbe.

Onderwerp : grenssteenverlegger.
Tijd : 2de helft 19de eeuw.
Plaats : tussen Eckelrade en Cadier en Keer.

De vader van mich waor van Èkkelder, en daoveur kaom 'r nogal ins dao.
Op zekeren aovend kump 'r met nog eine heiversj en ze zin haos in Keer, ôf dao begint get te roesje. Edersj kiër helder.
Dao hure ze eine rope: "Wo lègk ich 'm?, wo lègk ich 'm?". Det mòs de geīs zin van eine wat 'ne reinsjtein verlag hauw.
Doe wat bie miene vader waor, reep doe mèt truk. "Lègk 'm wo stèm gepak höbs".
Doe hure ze eve niks en doe wie dae geīs weggeit, mèr 'r reep ummer zachter.
Dao is 'r 'm goon truklègke.

huis met speciale zegen .(begin 19de eeuw).

Diezelfde vrouw vertèlde mich auch van de pa van hör 't vollegende:
"In d'n tiēd van Napoleon laoge in Honthem Ingelse en Kozakke. En op dié sjeur laoge de potentaote.
Op 'nen daag ginge ze 'n verreke branne dao oppe sjeur. De knech kaome oet en zagte tegen de pa: Kòm ins oet, de soldaote zin aan 't branne. Laot mèr, zag dae, dao rös 'ne zege op, dao kint niks gebeure. En dat waor woar.

(Commentaar: die schuur was van 1661 - 1672 en 1676 - + 1690 kapel voor Cadier en Margraten, beiden staatsgebied.

Zwarte man.

Eine van Hònthem kaom truk nao hoes met 'n kar mèt twië peerd deveur. Dao kump 'm 'ne in 't zjwart gekleide minsj tege, 'ne hiër. Dat waor in de Haolstraot.
Die hiër waor langs, mèh de peerd sjtònge vas. Hae nao de boerderie, nog e peerd gehaold en auch deveur gezat. Niks.
"Wach ins", zaet eine wat mètgekòme waor, en 'r tèlde de sjpeike van de raar. Eint hauw daartiën in plaatsj van twelf.
Dat heef doe eine door, en doe kòs de kar wiejer.

Zwarte vrouw.

De ma van mich haet ins 'n vrouw gezeen, gans in 't zjwart gekleid, mèt 'n zjwarte sjluier veur.
Zie kaom heiversj, nao Hònthem, en zaog die vrouw sjtoon, neve e kruiske. Zie winkde ma, mèh die ging neet.
Eve later zin ze goon kiēke, mèh de waor gein sjpoor te vinge.

kattendans.

Bie d'n Dalekoel sjtoon e sjtèl grwoate willige. Vreuger waor 't graas dao ummer platgetroje en dat waor van de katte, wat dao sjnachs danse kaome. Dat waore auch hekse, mèh in dae gedaante.

putgeest.

Es te vreuger es kïnd mèt de pöthaok in de rinkpöt water pakdes, woort ummer gezag: "Pas op dich, sjtrak pak dich 't haokemenneke, en dan trèk 'r dich mèt nao öngere."

Spookmis. (dit verhaal speelt zich vlak ná 1900 af).

Cadier en Keer haet 'ne pesjtwaor gehad, dae zwoa völ gedoon haet veur 't missiehoes ('n klooster van de paters van de Afrikaanse missiën), tot 'r auch dáo begrave is, in 'ne grafkelder onder de Lourdesgrot.
Op zekere nach kòs eine van de patersj neet sjlaope en ging e sjtökske op de gang loupe. Dao geit de deur van 'n ander cel ope; dae pater kòs auch de sjlaop neet vatte. Eve later nog eine. Doe ginge ze mèt ze drieje nao boete get wandele en e segretsje rouke. Ze sjtonge bie 't muurke bie de Lourdesgrot sjtoon kieke nao de leegskes van Mesjtreech. Ze hauwe dao al effe gesjtange, dao geit de deur van de grafkelder ope en kump 'n gedaante nao boete. Dae zjwaefde e sjtökske bove de aerd, ging euver dat muurke, de berreg op nao Keer, - die drie patersj lepe achter 'm aan! - en rech op de kèrrik aan.
De versjiening sjtopde neet, mèh ging door de deur van de kèrrik nao binne. Eve daonao zaoge 't leech aangoon.
Umtot die patersj toch wilde weite, wat dao aan de gang waor, ging eine bie d'n andere in de heng sjtoon, en zwoa kòs 'r sjus nao binne kiēke.
Dao sjtong die pesjtwoar oppe elter, e waor de mès 'nt leze. 'r Hauw de keertse aan, en zelfs huërde ze de bel goon.
Nao de mès kaom de pesjtwoar weer door de gesjlote deure nao boete en truk nao de grafkelder.
Doe die patersj dat in 't dörrep vertèlden, zagte de luu: "Dat mòt pesjtwaor Walbers gewaes zin!" 'n Auw vrouw hauw nog 't dwoade prinsje met 'n foto, en daovan herkinde ze 'm.
Die vrouw gaaf auch 'n verklaoring: doe de pesjtwoar nog laefde, ging 'r nao de mès ummer dèrek nao boete, en doeg gein dànkzègking. Daoveur mòs 'r noe boete, en daoveur kòs 't auch geinen andere es Walbers zin.